آشنایی با سکته مغزی (استروک)

استروک اختلال عصبی حادی می باشد که به وضعیت غیر طبیعی در گردش خون مغزی منجر می شود و همراه با علائم و نشانه هایی است که به محل درگیری بستگی دارد . از واژه حمله مغزی عروقی cerebrorascalor accident یا CVA به جای استروک استفاده شده است که به وضعیت عروقی مغزی در هنگام ضایعات ایسمکمیک و هموراژیک دلالت می کند .

از لحاظ بالینی استروک همراه با انواع نقص ها شامل تغییراتی در سطح هوشیاری ، اختلالات جسمی ، حرکتی ، شناختی ، درکی و عملکرد زبانی می باشد . برای اثبات وجود استروک ، اختلالات عصبی موضعی باید حداقل به مدت 24 ساعت باقی بمانند . اختلالات حرکتی یا همی پلژی یا همی پارزی که معمولا در طرف مخالف ضایعه است مشخص می شوند به طور کلی واژه همی پلژی به انواعی از اختلالات که ناشی استروک می باشد اطلاق می شود .

استروک ها ممکن است بر اساس علل ( ترمبوز ، آمبولی یا هموراژی ) ، درمان ( حمله اسکمیک ، استروک مینور ، استروک ماژور ، استروک زوال یابنده ، استروک جوانان ) و براساس محل آسیب ( منطقه عروق آسیب دیده ) دسته بندی شوند .

استروک سومین عامل مرگ میر و شایع ترین عامل ناتوانی در میان بزرگسالان آمریکا می باشد . بر طبق آمار سال 1991 در ایالات متحده ، 317 میلیون نفر در سن 25 سال به بالا دچار استروک شده اند ، بعد از سن 55 سالگی ، شیوع استروک به طور عجیبی با افزایش سن دو برابر می شود . شیوع استروک در مردان سفید پوست بین سنین 74-65 سال در حدود 4/14 در 1000 نفر و در سنین 84-75 سال درحدود 6/24 و در سنین 85 به بالا این رقم حدود 27 در 1000 نفر می باشد .

28 درصد از استروک ها در افراد زیر 65 سال اتفاق می افتد ، شیوع استروک در مردان 19 درصد بیشتر از زنان می باشد . در مقایسه با سفید ها ، نژاد آفریقایی – آمریکایی ها دو تا سه برابر بیشتر درمعرض خطر ابتلا به استروک ایسکمیک قرار دارند . در حدود 31 درصد از افرادی که استروک اولیه دارند د رعرض یکسال می میرند که این میزان در سنین 65 سال و بالاتر افزایش می یابد و در عرض 12 سال تنها 34 درصد از بیماران زنده می مانند . نوع استروک درتعیین نجات یافته ها مهم است .

تعداد نجات یافته ها به طور عجیبی به دلیل بیماری ها یا ویژگی های بیمار مثل افزایش سن ، افزایش فشار ، بیماری قلبی و دیابت کاهش یافته است . از دست دادن هوشیاری در شروع استروک ، میزان ضایعه ، اختلالات عصبی متعدد و تاریخچه قبلی استروک در پیش بینی مرگ و میر مهم هستند .

در میان نجات یافته ها در حدود 40-30 درصد شدیدا ناتوان شده و گروهی بزرگ از افرادی هستند که در بیمارستانهای توانبخشی بستری شده اند . مطالعات اپید میو لوژی کاهشی را در شیوع مرگ و میر ناشی از استروک در 30 سال اخیر خصوصا در دهه اخیر نشان می دهد . از سال 1955 تا 1985 میزان مرگ ناشی از استروک به 3/17 درصد کاهش یافت .

در سمت مبتلا غالبا حس دچار اختلال شده ولی به ندرت از بین می رود . اختلالات حسی در حدود 35 درصد مبتلایان گزارش شده و می تواند فقدان حس های سطحی یا عمقی و اختلالات حسی کورتیکال را شامل شود .

هموفیموس همی آنو پسیا ، اختلال میدان بینایی است که توسط ضایعات درگیر کننده منطقه تابشی در کپسول داخلی چشم یا ضایعات سطح اولیه بینایی اتفاق می افتد . این حالت در 26 درصد بیماران استروکی ایجاد می شود . بیمار نیمه مقابل میدان دید که شامل نیمه نازال و تمپورال یک چشم ، قرنیه به نیم فلج می باشد ، بینایی خود را از دست می دهد نقص میدان دید موجب عدم آگاهی و زمینه فلج می شود .

بلافاصله بعد از استروک و در اثر شوک منفی فلاسیوتی ( کاهش تونوسیته ) ایجاد میشود ، عمر فلاسیوتی مدت کوتاهی ادامه یافته وممکن است ساعت ها ، روزها و هفته ها باقی بماند .

اسپاستیسیته ( افزایشتونوسیته) در 90 درصد بیماران ظاهر می شود ودر زمینه مخالفشان نسبت به ضایعه و بیشتر در عضلات ضد جاذبه اتفاق می افتد .

در اندام فوقانی اسپاستیسیته غالبا در رتراکتور های کتف ، اداکتور ها ، و پرسورها ،روماتور های داخلی شانه ، فلکسبورهای آر نج ، پروفاتورهای ساعدو فلکسورهای انگشتان و مچ ایجاد می شود . در تنه و گردن اسپاستیسیته ممکن است موجب خم شدن طرفی به سمت فلج شود .

در اندام تحتانی ، اسپاستیسیته غالبا در رتراکتورهای لگن ، اداکتور ها ، و روماتور های داخلی ران، آکستانسورهای زانو و رانپلانتارفلکسور و سوپنیاتورهاو فلکسورهای انگشتان ظاهر شوند . اثرات اسپاستیه شامل محدودیت حرکت ارادی ، پوستمر ثابت د ر اندام ها و در موارد شدیدگسترش کوتاهی هامی باشد .

رفلکس ها بر طبق مراحل بهبودی متفاوت هستند . د ر ابتدا استروک منجر به کاهش رفلکس می شود در حین مراحلمیانیبهبودی با تشدید و اسپاستیسیته و سینرزی هارفلکس ها افزایش می یابد . رفلکس های کششی بیش از حد فعال هستند و بیماران معمولا کولونوس ، رفلکس چاقوی ضامن دار ( CLASP- KNIFE REFLEX ) و با نبسکی مثبت را نشان می دهند .

بیماران مبتلا به ضایعات قشر نیمکره غالب ( اغلب نیمکره چپ ) اختلالات گفتار و زبان را از خود نشان می دهند . آفازی اصطلاح کلی است که برای توصیف اختلال ارتباطی – اکتسابی ناشی از ضایعه مغزی به کار می رود . این اختلال از طریق آسیب در جمله سازی و استفاده از زبان مشخص می شود . آفازی در 36-30 درصد از افراد مبتلا به استروک وجود دارد .

دیسفاژی در حدود 12 درصد از بیماران مبتلا به ضایعاتی که د ر قسمت بصل النخاع ساقه مغز ( اعصاب مغزی نهم و دهم ) ضایعات مربوط به عروق بزرگ پل مغزی و ضایعات حاد نیمکره های مغز و بویژه درگیری شریان مغزی میانی و شریان مغزی خلفی به وجود می آید را در گیر می کند . عملکرد نامناسب لب ها ، دهان ، زبان ، کام ، حلق ، حنجره یا بخش های ابتدایی مری در ایجاد دسیفاژی نقش دارند .

درد در شانه که به شدت به دنبال استروک شایع است در 84-70 درصد موارد اتفاق می افتد . درد معمولا با انجام حرکت ایجاد می شود و در موارد خیلی شدید هنگام استراحت نیز وجود دارد . چندین عامل برای درد شانه پیشنهاد شده است . در مرحله فلاسید، اختلال حس عمقی ، فقدان تن عضلانی و فلج عضلانی ، نقش حمایت کننده و محل استفرار طبیعی عضلات روماتور کاف و بویژه سوپر اسپیناتوس را کاهش می دهد ، بنابراین لیکانت هاو کپسول تنها حمایت کننده های شانه میباشد .

در هفته های اول پس از شروع بهبودی استروک سریع تر پیش می رود که همراه با بهبودی قابل توجه عملکردی و عصبی در 3-1 ماه اول بعد از استروک می باشد . بعد از 6 ماه یا بیشتر بیمار توانایی های عملکردی را با سرعت و میزان کمتری بدست می آورد . بعضی از بیماران در طی سال ها پیشرفت های طولانی تریرا به خصوص در مناطق مربوط به زبان و عملکرد بینایی – فضایی نشان می دهند .

تدابیر پزشکی بیشتر درجهت شناخت و کنترل عوامل خطر زا مثل تنظیم فشار خون ، کنترل کلسترول ، سدیم ، پتاسیم ، کنترل دیابت می باشد . در مرحله حاد ، مراقبت پزشکی شامل بعضی اقدامات اساسی مانند بر قراری راه هوایی و حفظ جریان خون است . در صورت بیماری قلبی ، وضعیت قلبی باید تثبیت شود هیپر یا هیپو کلیسمی درمان شود . در صورت لزوم از اکسیژن درمانی ، لوله گذاری و دستگاه تهویه مصنوعی استفاده شود .

اصول عمومی درمان استروک حاد شامل تلاش برای توقف پیشرفت ضایعه، کاهش خطر ایجاد هیدروسفالی کاهش احتمال بروز ادممغزی ، جلوگیری از بروز عوارضی مثل ترومبوز وریدهای عمقی و اسپیراسیون می باشد . هنگامی که نوع صدمه مشخص گردد ، درمان اختصاصی صورت می گیرد .

توانبخشی باید هر چه زودتر در مرحله حاد به منظور مطلوب سازی توانایی بیمار برای بهبود عملکرد شروع شود . متحرک سازی زود رس از اثرات مضر بی حرکتی و احتمال ایجاد اختلالات ثانویه جلوگیری می کند .

در صورتی که بیماران بتوانند خدمات توانبخشی شدید به صورت 5 روز درهفته برا ی حداقل سه ساعت در روز را تحمل کنند به توانبخشی حاد ( توانبخشی بیماران بستری ) ارجاع داده می شود .

خدمات با شدت کمتر در غالب برنامه های توانبخشی قسمت حاد حین مراقبت های پرستاری در واحد بیمارستانی تحت حاددریافت می شود . خدمات در واحد های تحت حاد به طور روزمره 1 ساعت ، 2 تا 3 بار در هفته می باشد .

خدمات توانبخشی بعد از مرحله حاد می توانند در خانه یا به صورت خدمات سر پایی ارائه شوند . به طور کلی بیمارانی که از این خدمات سود می برند نسبت به کسانی که نیاز به بستری شدن در بیمارستان دارند درگیری با شدت کمتر و تحرک عملکردی بیشتری را نشان می دهند .

تهیه و تنظیم : فیزیوتراپیست سمانه طالبی پور ، فیزیوتراپیست سلمه طالبی پور